Moerdop, onbevruchte of bevruchte koningin: wat kiest u?

Kort antwoord: een bevruchte koningin begint enkele dagen na het vrijlaten aan de leg en is voor een productievolk de veiligste keuze. Een onbevruchte koningin is goedkoper, maar moet nog op bruidsvlucht, met alle risico’s van weer en vreemde darren. De moerdop is het goedkoopst en het traagst: van een rijpe dop tot de eerste eitjes duurt het meestal twee tot drie weken, soms langer. Voor productievolken loont de bevruchte moer, voor afleggers midden in het seizoen kan een moerdop of een onbevruchte koningin volstaan.

„Geef ik een moerdop of koop ik meteen een koningin?” Die vraag komt elk voorjaar terug, vaak met de prijs als enige maatstaf. Maar de drie opties zijn niet hetzelfde product tegen drie prijzen. Het zijn verschillende ontwikkelingsstadia van de koningin. Elk stadium dat u overslaat, betaalt u ofwel met tijd en broed in het volk, ofwel met geld aan de teler.

Wat is een moerdop?

Een moerdop (ook moercel of koninginnencel) is de grote, naar beneden hangende cel waarin een koningin opgroeit. Imkers onderscheiden vier soorten moerdoppen, en dat onderscheid doet ertoe, want elke soort vertelt iets anders over het volk:

Soort	Waar op het raam	Wat ze betekent
Zwermcel	Meestal aan de onderrand en de zijkanten van de raat, vaak meerdere	Het volk bereidt de zwerm voor, de oude moer is er nog
Noodmoerdop	Op het raatvlak, omgebouwd uit een werkstercel	Het volk is zijn koningin plotseling kwijtgeraakt
Dop van stille moerwisseling	Eén tot drie doppen, meestal midden op de raat	Stille moerwisseling: een zwakker wordende moer wordt vervangen
Teeltdop	Op een teeltlat, in moerdopjes na het overlarven	Gerichte koninginnenteelt door de imker

Wie het over „moerdoppen kopen” heeft, bedoelt bijna altijd teeltdoppen: gesloten, rijpe doppen vlak voor het uitlopen, die de teler uit larven van een geselecteerde teeltmoer heeft opgekweekt.

De drie opties op een rij

• Moerdop: wordt rijp en gesloten geleverd of opgehaald en in een moerloos volk of een bevruchtingskastje geplaatst. De koningin loopt uit in het volk.
• Onbevruchte koningin: is al uitgelopen, maar heeft nog geen bruidsvlucht gemaakt. Ze komt in een kooitje en wordt ingevoerd zoals elke andere koningin.
• Bevruchte koningin: is gepaard en heeft al gelegd voordat ze gekooid en verzonden werd. Meestal is ze gemerkt.

Wanneer loopt de koningin uit? De tijdlijn van ei tot leg

De verschillen in tijd volgen rechtstreeks uit de ontwikkeling van de koningin. De waarden hieronder zijn gangbare richtwaarden uit de vakliteratuur (samengevat bijvoorbeeld bij Honey Bee Suite); slecht weer rekt ze op.

Stadium	Dag (vanaf het leggen van het ei)	Wat er gebeurt
Ei	0 tot 3	Op de derde dag komt de larve uit
Larve	3 tot 8	Overvloedig gevoerd met koninginnengelei
Dop wordt gesloten	rond 8 tot 9	Begin van het popstadium
Uitlopen	rond 16	De onbevruchte koningin verlaat de dop
Rijping	16 tot 21	Vanaf ongeveer de 5e dag na het uitlopen eerste oriëntatievluchten
Bruidsvluchten	rond 21 tot 28	Alleen bij warm, rustig weer
Begin van de leg	rond 26 tot 30	2 tot 3 dagen na de bevruchting, meestal 10 tot 14 dagen na het uitlopen

In de praktijk betekent dat:

• Rijpe moerdop: het volk wacht op uitlopen, rijping, bevruchting en begin van de leg. Tot de eerste eitjes duurt het ongeveer twee tot drie weken, soms langer.
• Onbevruchte koningin: na de aanvaarding volgen nog rijping en bruidsvluchten. Met goed weer is het ongeveer tien dagen tot twee weken tot de leg.
• Bevruchte koningin: ze legt enkele dagen nadat ze uit het kooitje is vrijgekomen.

Waarom een bevruchte koningin een broedcyclus wint

Een werkster heeft van ei tot uitlopen 21 dagen nodig. De twee tot drie weken zonder leg die een moerdop kost ten opzichte van een bevruchte koningin, komen dus ongeveer overeen met één volledige broedcyclus. In die tijd:

• komen er geen jonge bijen bij, terwijl de bestaande bijen verouderen en sterven;
• gaat het volk zwakker de volgende dracht in;
• stijgt het risico dat een volk ongemerkt moerloos blijft als de jonge moer niet terugkeert van haar bruidsvlucht.

Een goede koningin legt in het hoogseizoen ruim duizend eitjes per dag. Drie weken zonder leg ziet u zo’n zes weken later terug als een gat in de haalbijen, vaak precies wanneer de dracht begint. Vergelijk het prijsverschil tussen moerdop en bevruchte koningin daarom met dat verlies, niet alleen met elkaar.

De risico’s van elke optie

De bruidsvlucht

Een onbevruchte koningin en een koningin uit een moerdop moeten uitvliegen, een darrenverzamelplaats vinden en terugkeren. Onderweg kan een vogel haar pakken, kan ze verdwalen of in een verkeerde kast terechtkomen. Komt ze niet terug, dan is het volk moerloos en heeft het vaak geen jonge larven meer om zelf noodmoerdoppen te trekken.

Het weer

Bruidsvluchten vragen warme, zonnige en windstille dagen. Een regenachtige week in juni kan de bevruchting flink vertragen. Wordt een koningin in haar eerste levensweken niet bevrucht, dan kan ze een darrenbroedige moer worden: ze legt alleen onbevruchte eitjes, waaruit darren komen.

De darren

Een koningin die op uw stand wordt bevrucht, paart met de darren uit de omgeving, ook met die van naburige imkers, waarvan u herkomst en zachtaardigheid niet kent. De moederkant is bekend, de vaderkant is een gok. Koninginnen van afgelegen bevruchtingsstations maken die gok een stuk kleiner; het verschil leest u in onze vergelijking halfisolatie of reproductieve isolatie.

De aanvaarding

Een moerdop wordt door een moerloos volk meestal goed aanvaard, omdat de koningin in het volk uitloopt en de geur ervan aanneemt. Voorwaarde is wel dat het volk geen eigen noodmoerdoppen meer heeft, anders wordt de vreemde dop vaak kapotgebeten. Een dopbeschermer helpt daarbij. Een al uitgelopen onbevruchte koningin wordt moeilijker aanvaard dan een bevruchte, die legt en veel feromonen afgeeft. De bevruchte koningin voert u in met een kooitje met suikerdeeg, zoals beschreven in onze handleiding koningin invoeren. Bij elke optie hangt de aanvaarding sterk af van de toestand van het volk en van uw werkwijze.

Het transport

Moerdoppen zijn gevoelig voor schokken en kou en laten zich slecht over grote afstand verzenden. Wie een moerdop koopt, haalt die dus het best zelf op bij een teler in de buurt, vervoert hem warm en zonder schokken en plaatst hem dezelfde dag nog. Koninginnen, bevrucht of niet, reizen in een kooitje met begeleidsters en suikerdeeg en verdragen de verzending veel beter.

Vergelijkingstabel

Criterium	Moerdop	Onbevruchte koningin	Bevruchte koningin
Tijd tot de eerste eitjes	2 tot 3 weken of meer	10 dagen tot 2 weken	Enkele dagen na vrijlating
Risico bruidsvlucht	Ja	Ja	Nee, al bevrucht
Afhankelijk van het weer	Sterk	Sterk	Weinig
Controle over de darren	Nee (standbevruchting)	Nee (standbevruchting)	Beter, als ze van een bevruchtingsstation komt
Aanvaarding	Meestal goed	Lastiger	Goed, bij correct invoeren
Kwaliteit vooraf te beoordelen	Nee	Deels	Ja, de teler heeft de leg gezien
Verzending	Lastig	Goed	Goed
Prijs	Laagst	Middel	Hoogst

Wat kost wat?

De volgorde is overal dezelfde: de moerdop is het goedkoopst, de onbevruchte koningin zit in het midden en de bevruchte koningin kost het meest, omdat ze alle risico’s hierboven al achter de rug heeft. De precieze prijzen verschillen sterk per teler, ras en manier van bevruchten. Ter oriëntatie: bij ons kost een bevruchte koningin, afhankelijk van het aantal, €18 tot €22 uit halfisolatie en €34 tot €40 van het geïsoleerde station. Meer uitleg vindt u in wat kost een bijenkoningin.

Welke optie past bij welke situatie?

Productievolk

Bevruchte koningin. Een productievolk kan zich drie weken zonder leg niet veroorloven, en u wilt weten welke genetica de kast in gaat. Dit is de standaardkeuze bij het vervangen van een oude moer en bij een moerloos volk in het seizoen.

Aflegger of bevruchtingskastje

Hier hebt u meer speelruimte. Een aflegger hoeft niet meteen dracht binnen te halen en kan wachten op een moerdop of een onbevruchte koningin, mits u midden in het seizoen zit, met veel darren en stabiel weer. Maakt u laat afleggers, of moet de aflegger voor de inwintering snel sterk worden, dan verkort een bevruchte koningin de weg aanzienlijk.

Eigen koninginnenteelt

Wie zelf koninginnen teelt, werkt sowieso met teeltdoppen en bevruchtingskastjes. Het uitgangspunt is een goede bevruchte koningin als teeltmoer, waarvan u overlarft om uw eigen moerdoppen te trekken.

Laat ontdekte moerloosheid

Bevruchte koningin, zonder aarzelen. Een volk dat al weken moerloos is, heeft geen tijd meer voor bruidsvluchten, en het risico op eierleggende werksters stijgt na ongeveer drie weken zonder open broed.

Situatie	Advies
Moer vervangen in een productievolk	Bevruchte koningin
Moerloos volk in het seizoen	Bevruchte koningin
Aflegger in mei of juni, veel darren	Moerdop of onbevruchte koningin
Aflegger voor de inwintering, gemaakt in juli of augustus	Bevruchte koningin
Eigen koninginnenteelt	Teeltdoppen uit de gekozen teeltmoer

Wat wij verkopen

Voor de duidelijkheid: bij Bienen Königin verkopen we uitsluitend bevruchte koninginnen. Moerdoppen en onbevruchte koninginnen hebben we niet in het aanbod. Onze Carnica- en Buckfast-koninginnen zijn natuurlijk bevrucht en gemerkt. Ze komen van een bevruchtingsstation in halfisolatie in Maramureș, en geselecteerde Buckfast-koninginnen ook van een geïsoleerd station op ongeveer 1400 m. Dat wil niet zeggen dat moerdoppen of onbevruchte koninginnen de verkeerde keuze zijn: voor afleggers en eigen teelt hebben ze hun plaats. Daarvoor bent u bij een teler in uw buurt beter af.

Hebt u gekozen voor een bevruchte koningin, dan vindt u prijzen per aantal en beide manieren van bevruchten op onze site. Reserveren kan via WhatsApp of telefoon.