Poddawanie matki pszczelej: poradnik krok po kroku

W skrócie: poddawaj matkę w klateczce z ciastem. Usuń starą matkę, włóż klateczkę między dwie ramki z czerwiem w środku gniazda i pozwól pszczołom samym wyjeść ciasto, co trwa 2–5 dni. Nie otwieraj ula przez 5–7 dni. Przy przeglądzie zerwij wszystkie mateczniki ratunkowe i szukaj pojedynczych jajeczek stojących na dnie komórek robotniczych. Przy dobrze przygotowanej rodzinie matka zostaje przyjęta w zdecydowanej większości przypadków.

Poddanie nowej matki to jeden z najważniejszych momentów w roku rodziny. Jeśli zrobisz to dobrze, pszczoły przyjmą ją w ciągu kilku dni i rodzina ruszy dalej. Jeśli popełnisz błąd, robotnice mogą ją zabić w kilka godzin, a ty tracisz matkę, czas w sezonie i pieniądze na kolejną.

Ten poradnik opisuje poddawanie w klateczce z ciastem, najbezpieczniejszą i najbardziej przewidywalną metodę, stosowaną także przez zawodowców. Sprawdza się tak samo przy rodzinie bezmatecznej, przy wymianie słabej lub starej matki i przy tworzeniu odkładu. Dlaczego do rodziny produkcyjnej lepiej poddać matkę unasiennioną niż matecznik, wyjaśniamy w tekście matecznik czy matka unasienniona.

Dlaczego poddawanie matki jest delikatne

Rodzina rozpoznaje swoją matkę po feromonach, przede wszystkim po feromonie gruczołów żuchwowych matki. Gdy usuniesz starą matkę, pszczoły wyczuwają jej brak w ciągu kilku godzin, a w ciągu 1–2 dni zaczynają zakładać mateczniki ratunkowe na młodych larwach. Nowa matka pachnie obco i robotnice mogą ją zaatakować jak intruza, jeśli nie dostaną czasu, żeby się do niej przyzwyczaić.

Oswajanie trwa zwykle 3–7 dni. W tym czasie matka musi być chroniona przed robotnicami, ale na tyle blisko, żeby mogły ją wąchać i karmić przez siatkę. Dokładnie do tego służy klateczka.

Zanim zaczniesz: sprawdź rodzinę

Nie poddawaj matki, dopóki nie spełnisz tych warunków:

• Stara matka na pewno usunięta. Rodzina „bez jajeczek” może mieć matkę w przerwie w czerwieniu albo młodą, jeszcze nieunasiennioną matkę. Jeśli nie masz pewności, wstaw ramkę kontrolną z jajeczkami i młodymi larwami z innego ula: jeśli pszczoły założą na niej mateczniki, rodzina jest bezmateczna.
• Mateczniki ratunkowe pod kontrolą. Klateczkę możesz włożyć od kilku godzin do doby po usunięciu starej matki. Rodzina i tak zacznie mateczniki w ciągu 1–2 dni, więc zrywasz je wszystkie przy przeglądzie przed uwolnieniem matki. Jeden przeoczony matecznik to młoda matka, która zabije poddaną.
• Brak trutówek. Rodzina długo pozbawiona otwartego czerwiu (zwykle 3–4 tygodnie) może mieć trutówki: kilka jajeczek w jednej komórce, składane na ściankach, i garbaty czerw trutowy w komórkach robotniczych. Taka rodzina zwykle odrzuca matkę poddaną bezpośrednio. Najpierw rozwiąż problem trutówek (kilka razy, co tydzień, ramka z otwartym czerwiem albo połączenie z rodziną z matką), dopiero potem poddawaj matkę.
• Dobra pogoda. Unikaj zimnych, deszczowych i wietrznych dni. Rodzina jest wtedy bardziej nerwowa i przyjęcia spadają. Najlepsze są ciepłe popołudnia (15–25 °C).
• Pożytek albo podkarmianie. Pszczoły znacznie łatwiej przyjmują matkę, gdy jest pożytek. Jeśli go nie ma, podawaj syrop 1:1 przez 2–3 dni przed poddaniem i zwęź wylotek, żeby nie wywołać rabunku.

Poddawanie w klateczce krok po kroku

1. Sprawdź matkę i klateczkę

Matka unasienniona przychodzi w małej klateczce z drewna lub plastiku, z ciastem w jednej komorze. Robotnice wyjadają ciasto w 2–5 dni i stopniowo uwalniają matkę. Sprawdź, czy:

• matka żyje i normalnie się porusza,
• są z nią pszczoły towarzyszące,
• ciasto jest całe i nie stwardniało.

2. Otwórz rodzinę

Otwórz ul spokojnie i znajdź gniazdo: ramki z jajeczkami, larwami i zasklepionym czerwiem. Rozsuń dwie ramki w środku, żeby zrobić miejsce na klateczkę.

3. Włóż klateczkę między dwie ramki z czerwiem

Ustaw klateczkę poziomo lub lekko skośnie, stroną z ciastem nieco do góry, nigdy do dołu, między dwiema ramkami z czerwiem w środku kłębu. Siatka musi pozostać odsłonięta, żeby robotnice miały dostęp do matki.

Delikatnie dosuń ramki tak, żeby przytrzymały klateczkę, ale jej nie zgniotły.

4. Zamknij ul, używając mało dymu

Nie podkurzaj mocno: dym maskuje feromony i niepokoi rodzinę. Zamknij ul, jak najmniej ją zakłócając.

5. Czekaj 5–7 dni. Nie zaglądaj.

Najczęstszy błąd początkujących to otwieranie ula po jednym dniu, „żeby zobaczyć, jak idzie”. Takie zakłócenie przerywa stopniowe przyjmowanie i może wywołać atak na matkę.

Odczekaj co najmniej 5 dni do pierwszego przeglądu. Do tego czasu pszczoły zwykle wyjedzą ciasto, matka wyjdzie z klateczki, a przyjęcie będzie w dużej mierze za tobą.

6. Przegląd po 5–7 dniach

Otwórz ul ostrożnie i sprawdź:

• Mateczniki. Przejrzyj wszystkie ramki i zerwij każdy matecznik ratunkowy. To obowiązkowy krok.
• Jajeczka w komórkach robotniczych. Pojedyncze jajeczko stojące na dnie komórki oznacza, że matka czerwi. To najpewniejszy znak przyjęcia.
• Zachowanie pszczół wobec matki. Jeśli robotnice spokojnie ją karmią i obsiadają, matka jest przyjęta. Jeśli są zbite w kulkę, gryzą ją i ciągną za nóżki, to odrzucenie. Reaguj od razu: zamknij matkę z powrotem w klateczce na kolejne kilka dni.
• Pusta klateczka. Jeśli ciasto zostało wyjedzone, a matka wyszła, wyjmij klateczkę.

Jeśli po 14 dniach nie widzisz żadnego jajeczka i nie możesz znaleźć znakowanej matki, nie zamawiaj od razu nowej. Najpierw poszukaj nieznakowanej matki nieunasiennionej: z przeoczonego matecznika ratunkowego młoda matka może wygryźć się już 11–12 dni po usunięciu starej matki. Jeśli w rodzinie jest już młoda matka albo trutówki, nowa matka poddana teraz zostanie odrzucona. Dopiero gdy masz pewność, że rodzina jest bezmateczna, poddaj nową matkę tą samą metodą.

Dla trudnych rodzin: klateczka nakładana na plaster

W rodzinach, które już odrzuciły matkę, przy bardzo cennych matkach albo w bezpożytku możesz użyć klateczki nakładanej na plaster z siatki. Wciskasz ją w plaster nad fragmentem wygryzającego się czerwiu z kilkoma pustymi komórkami, z matką pod spodem. Młode pszczoły wychodzące z komórek od razu ją akceptują, a matka może zacząć czerwić pod klateczką. Po 3–5 dniach, jeśli pszczoły na siatce są spokojne i jej nie gryzą, zdejmujesz klateczkę.

Najczęstsze błędy

Wypuszczenie matki bez klateczki. Czasem się udaje przy rojach lub bardzo słabych odkładach, ale w normalnej rodzinie ryzyko odrzucenia jest dużo większe niż przy klateczce.

Zbyt wczesne ręczne uwolnienie. Jeśli sam usuniesz ciasto, skracasz oswajanie z dni do godzin. Pszczoły nie zdążą przyzwyczaić się do jej zapachu i ryzyko odrzucenia mocno rośnie.

Poddawanie w bezpożytku bez podkarmiania. Rodzina bez pożytku jest rozdrażniona, broni wylotka i niechętnie przyjmuje obcą matkę. Podkarmiaj lekko syropem przed poddaniem i w trakcie, i uważaj na rabunki.

Przeoczone mateczniki. Bardzo częsta przyczyna niepowodzenia to jeden matecznik ratunkowy przeoczony przy przeglądzie. Pierwsza młoda matka, która się wygryzie, eliminuje rywalki, w tym poddaną matkę. Zerwij wszystkie mateczniki, zanim matka wyjdzie z klateczki.

Po przyjęciu: pierwsze 4 tygodnie

Świeżo poddana matka potrzebuje czasu, żeby rozkręcić czerwienie. Nie oczekuj pełnego czerwienia wcześniej niż po 3–4 tygodniach. Zwykle wygląda to tak:

• Tydzień 1: jajeczka na małych powierzchniach, czasem nieregularnie
• Tydzień 2: pojawia się pierwszy zasklepiony czerw robotniczy (larwa wylęga się z jaja po 3 dniach, jest karmiona ok. 6 dni, potem komórka jest zasklepiana)
• Tygodnie 3–4: czerw staje się zwarty i równomiernie wypełnia ramki

Jeśli po 4 tygodniach matka daje rozstrzelony czerw (dużo pustych komórek, czerw trutowy w komórkach robotniczych), może być słabo unasienniona albo mieć inny problem. Najpierw jednak wyklucz choroby czerwiu i brak pokarmu.

Jeśli matka przyszła martwa lub w złym stanie

Otwórz przesyłkę od razu po odbiorze. Jeśli matka jest martwa lub w złym stanie, zrób zdjęcie klateczki z matką i jak najszybciej napisz do hodowcy.

W Bienen Königin, jeśli matka dotrze martwa lub w złym stanie, wyślemy ci bezpłatnie nową →. Wystarczy zdjęcie przesłane przez WhatsApp w ciągu 48 godzin od dostawy.

Podsumowanie

Skuteczne poddanie matki sprowadza się do czterech rzeczy: (1) rodzina jest naprawdę bezmateczna i bez trutówek, (2) poddajesz w klateczce z ciastem, (3) nie otwierasz ula przez 5–7 dni, (4) przy przeglądzie zrywasz mateczniki i szukasz jajeczek w komórkach robotniczych. Jeśli pilnujesz tych czterech punktów, odrzucenia zdarzają się rzadko.

O drugiej stronie tematu, czyli o tym, co sprawia, że matkę w ogóle warto poddać, przeczytasz w artykule o różnicy między matkami unasiennionymi naturalnie na półizolatach i na izolatach reprodukcyjnych. Możesz też zobaczyć matki dostępne w tym sezonie.